Chương 4: Lựa Chọn, Cảm Xúc & Rủi Ro — Vượt qua tâm lý 'tiếc công tiếc của đã bỏ ra' trong dự án lỗ, ngành học không phù hợp hoặc mối quan hệ độc hại.
Vượt qua tâm lý 'tiếc công tiếc của đã bỏ ra' trong dự án lỗ, ngành học không phù hợp hoặc mối quan hệ độc hại.
Bạn đã bỏ ra 350 triệu đồng tiền sang nhượng và trang trí một tiệm trà chanh. Suốt 6 tháng qua, do vị trí khuất và vắng người qua lại, tháng nào quán cũng lỗ thêm 15 triệu tiền thuê nhà và nhân viên. Hôm nay chủ nhà đòi đóng tiếp tiền thuê 6 tháng tới (90 triệu). Bạn biết rõ khu vực này không thể có khách, nhưng trong đầu bạn vang lên tiếng nói: "Mình đã trót đổ vào đây 350 triệu và nửa năm trời tâm huyết rồi, giờ mà đóng cửa trả mặt bằng thì mất trắng 350 triệu à? Phải vay thêm 90 triệu cố đấm ăn xôi tiếp chứ!". Tiếng nói đó đang đẩy bạn vào chiếc bẫy nào?
Ngụy biện Chi phí chìm (Sunk Cost Fallacy) — hay còn gọi là Leo thang cam kết phi lý (Escalation of Commitment) — xảy ra khi chúng ta tiếp tục đổ thêm tiền bạc, thời gian, năng lượng vào một dự án, một khoản đầu tư hoặc một mối quan hệ đang thất bại chỉ vì tiếc những gì đã trót bỏ vào đó trước đây.
Biểu hiện quen thuộc trong đời sống hàng ngày: 1. Trong ăn uống & giải trí: Gọi một bàn thức ăn quá nhiều, dù đã no căng bụng nhưng vẫn cố ăn cho hết vì "tiếc tiền đã trả" — kết quả là tiền vẫn mất mà lại hại thêm dạ dày. Xem một bộ phim cực kỳ dở ngoài rạp được 30 phút nhưng vẫn cố ngồi chịu đựng thêm 90 phút nữa vì "trót mua vé 120.000đ rồi". 2. Trong kinh doanh & đầu tư: Giữ khư khư một sản phẩm lỗi thời hoặc một mặt bằng thua lỗ suốt nhiều năm vì "đã đầu tư nhiều công sức R&D quá rồi". 3. Trong sự nghiệp & quan hệ: Tiếp tục gắn bó thêm 10 năm với một công việc bế tắc hoặc một đối tác không trung thực chỉ vì "đã lỡ đi cùng nhau 3 năm rồi, bỏ thì phí".
Có 3 lực đẩy tâm lý khiến Ngụy biện Chi phí chìm cực kỳ khó vượt qua: - Ác cảm mất mát (Loss Aversion): Chừng nào chưa đóng cửa quán (hoặc chưa bán cắt lỗ cổ phiếu), khoản tiền 350 triệu vẫn được Hệ thống 1 tự trấn an là "đang đầu tư dở dang chứ chưa mất hẳn". Ngay giây phút bấm nút dừng lại, khoản lỗ trở thành sự thật 100% không thể chối cãi. - Sợ bị đánh giá là 'Kẻ thất bại / Kẻ lãng phí': Trong công ty, người khởi xướng dự án sợ rằng nếu đề xuất dừng dự án thì sếp và đồng nghiệp sẽ trách mình đã làm lãng phí ngân sách giai đoạn 1. - Nhầm lẫn giữa 'Kiên trì chiến lược' và 'Cố chấp mù quáng': Kiên trì là khi mục tiêu và luận điểm cốt lõi vẫn đúng nhưng cần cải tiến cách làm; còn cố chấp là khi dữ liệu đã chứng minh hướng đi sai nhưng vẫn đổ thêm tiền chỉ vì tiếc quá khứ.
Sử dụng 4 kỹ thuật sau để lấy lại sự dứt khoát cho mọi quyết định dừng lỗ trong kinh doanh, đầu tư và cuộc sống:
Công ty bạn đã chi 500 triệu để phát triển một tính năng phần mềm phụ. Khi tung ra thử nghiệm, chỉ có 0,5% khách hàng sử dụng vì thị trường đã thay đổi. Để duy trì máy chủ và nhân sự bảo trì tính năng này cần tốn thêm 30 triệu mỗi tháng. Trưởng nhóm dự án xin giữ lại vì 'bỏ đi thì phí công anh em code suốt 4 tháng qua'.
Quyết định quản trị sáng suốt nhất ở đây là gì?
Chi phí chìm (Sunk Cost) được định nghĩa là gì?
Câu hỏi 'Tư duy từ Tờ giấy trắng (Zero-Based Thinking)' giúp phát hiện Ngụy biện Chi phí chìm như thế nào?
Tại sao chúng ta nên thiết lập 'Tiêu chí dừng dự án (Kill Criteria)' ngay từ trước khi bắt đầu?
Trong 7 ngày tới, hãy dùng câu hỏi 'Nếu hôm nay bắt đầu lại từ đầu, mình có bước vào việc này không?' để kiểm toán lại các dự án, khoản đầu tư và cam kết đang tiêu tốn thời gian của bạn.