Chương 2: Phán Đoán & Bẫy Đường Tắt Tư Duy — Vì sao một vụ việc ồn ào trên mạng xã hội khiến ta hoảng sợ quá mức, trong khi những rủi ro âm thầm nhưng phổ biến lại bị xem nhẹ?
Vì sao một vụ việc ồn ào trên mạng xã hội khiến ta hoảng sợ quá mức, trong khi những rủi ro âm thầm nhưng phổ biến lại bị xem nhẹ?
Tuần này trên mạng xã hội liên tục chia sẻ video về một sự cố hy hữu ở thang máy chung cư tại một thành phố khác. Dù thống kê kỹ thuật cho thấy thang máy có kiểm định là phương tiện di chuyển an toàn bậc nhất, còn việc vừa đi xe máy vừa nhìn điện thoại ngoài đường nguy hiểm gấp hàng nghìn lần, nhưng suốt tuần đó bạn lại cảm thấy tim đập nhanh khi bước vào thang máy mà vẫn thản nhiên rút điện thoại ra xem khi đang chạy xe máy. Điều gì đang điều khiển cảm nhận rủi ro của bạn?
Khi bạn cần trả lời câu hỏi "Khả năng chuyện X xảy ra cao đến mức nào?", Hệ thống 1 tự động thay thế nó bằng một câu hỏi dễ hơn rất nhiều: "Mình có dễ dàng nhớ ra một ví dụ về chuyện X hay không?".
Đó là Lối tắt Sẵn có (Availability Heuristic). Một thông tin sẽ chiếm giữ vị trí "sẵn có" hàng đầu trong não bạn (dù xác suất thực tế rất thấp) khi nó mang 1 trong 3 đặc điểm sau:
Để không bị những hình ảnh sống động nhất thời hay tin tức ồn ào dẫn dắt, hãy áp dụng 4 bước kiểm chứng của Hệ thống 2:
Đến kỳ đánh giá thưởng cuối năm vào tháng 12: Nhân viên A làm việc đều đặn, hoàn thành tốt mục tiêu suốt từ tháng 1 đến tháng 11 nhưng không ồn ào. Nhân viên B làm việc trung bình suốt 10 tháng đầu, nhưng trong tháng 11 vừa rồi xử lý được một sự cố trước mặt bạn nên bạn nhớ rất rõ hình ảnh của B.
Làm thế nào để bạn đánh giá công bằng nhất cho cả A và B?
Lối tắt Sẵn có (Availability Heuristic) khiến bộ não ước lượng xác suất của một sự việc dựa trên tiêu chí nào?
Vì sao trong một nhóm làm việc chung, tổng tỉ lệ phần trăm công sức mà từng thành viên tự ước tính cho mình thường vượt xa 100%?
Để tránh Hiệu ứng Gần đây (Recency Bias) khi đánh giá hiệu quả nhân sự hoặc danh mục đầu tư cuối năm, bạn nên làm gì?
Trong 7 ngày tới, mỗi khi bạn thấy lo lắng hoặc hưng phấn trước một xu hướng đang phủ sóng mạng xã hội, hãy dừng lại và tìm 1 con số thống kê dài hạn (tối thiểu 1–3 năm) về chủ đề đó.