Chương 2: Phán Đoán & Bẫy Đường Tắt Tư Duy — Hiểu quy luật thống kê đằng sau chuỗi thắng/thua để không nhầm lẫn may mắn ngẫu nhiên với nhân quả thực sự.
Hiểu quy luật thống kê đằng sau chuỗi thắng/thua để không nhầm lẫn may mắn ngẫu nhiên với nhân quả thực sự.
Một trưởng phòng bán hàng chia sẻ kinh nghiệm quản lý: "Mỗi khi có nhân viên chốt được doanh số kỷ lục cao đột biến trong tuần, tôi khen thưởng rầm rộ thì tuần kế tiếp doanh số của cậu ấy lại tụt xuống. Ngược lại, mỗi khi có nhân viên trải qua một tuần doanh số tệ hại nhất năm, tôi gọi vào mắng thật gay gắt thì tuần sau doanh số của họ lại tăng lên. Vậy là khen làm người ta hư, còn mắng mới giúp tiến bộ!". Kết luận này của vị trưởng phòng sai ở đâu?
Công thức cơ bản của hầu hết các kết quả trong kinh doanh, thể thao, đầu tư và đời sống là: $$\text{Kết quả thực tế} = \text{Năng lực thực chất} + \text{May mắn ngẫu nhiên}$$
Từ công thức này, quy luật Hồi quy về mức trung bình (Regression to the Mean) phát biểu rằng: 1. Sau một kết quả cực đoan (cực cao hoặc cực thấp), kết quả ở lần đo tiếp theo có xác suất rất cao sẽ dịch chuyển gần lại về mức trung bình: - Một nhân viên đạt doanh số gấp 3 lần bình thường trong tháng 5 chắc chắn có cả nỗ lực tốt cộng với sự trùng hợp may mắn (gặp đúng khách sộp chốt nhanh). Sang tháng 6, năng lực vẫn còn đó nhưng vận may đột biến khó lặp lại y hệt, nên doanh số sẽ hạ nhiệt về mức bình thường. - Tương tự, một quán ăn hay một nhân viên có một tuần tồi tệ đột biến thường là do nhiều sự cố ngẫu nhiên dồn lại; tuần sau đó kết quả tự khắc sẽ khá hơn. 2. Ảo tưởng nhân quả của Hệ thống 1: Vì không nhìn thấy "sự hồi quy thống kê vô hình", Hệ thống 1 luôn tự bịa ra một lời giải thích nhân quả cho sự thay đổi đó ("Tại mình đổi phong thủy", "Tại mình mắng nhân viên", "Tại cầu thủ lên bìa tạp chí nên bị vận xui").
Nếu bạn không nhận diện được quy luật này, bạn sẽ mắc 3 sai lầm đắt giá: - Trong quản trị nhân sự & giáo dục: Bạn sẽ đánh giá thấp tác dụng của sự ghi nhận tích cực và đánh giá quá cao tác dụng của sự trừng phạt (chỉ vì bạn luôn khen khi người khác đang ở đỉnh may mắn và phạt khi họ đang ở đáy xui xẻo). - Trong đầu tư & kinh doanh: Bạn nhìn thấy một quỹ đầu tư hoặc một ngành hàng vừa có năm lợi nhuận đột biến +80% (cao gấp 4 lần trung bình lịch sử) liền rót toàn bộ vốn vào đúng lúc nó chuẩn bị hồi quy về mức sinh lời trung bình. - Trong y tế & giải pháp công việc: Khi một cơn khủng hoảng hoặc triệu chứng bệnh đang ở đỉnh điểm trầm trọng nhất, bạn thử áp dụng một biện pháp truyền miệng vô thưởng vô phạt; hôm sau tình hình dịu xuống tự nhiên theo chu kỳ hồi quy, nhưng bạn lại tin sái cổ rằng biện pháp vô tác dụng kia đã "cứu nguy".
Sử dụng 4 nguyên tắc sau để ra quyết định quản trị, đầu tư và đánh giá hiệu suất không bị đánh lừa bởi các đỉnh/đáy ngắn hạn:
Tháng 12 trùng dịp lễ hội cuối năm và có 1 hợp đồng sỉ đột xuất giúp doanh thu cửa hàng của bạn vọt lên 900 triệu (trong khi trung bình 11 tháng trước chỉ đạt 350 triệu/tháng). Bạn đang lập kế hoạch thuê thêm mặt bằng và tuyển gấp đôi nhân sự cố định cho năm mới dựa trên mức doanh thu 900 triệu/tháng này.
Hệ thống 2 cảnh báo bạn điều gì về kế hoạch mở rộng này?
Quy luật Hồi quy về mức trung bình (Regression to the Mean) xảy ra khi nào?
Sai lầm phổ biến nhất của Hệ thống 1 khi chứng kiến hiện tượng Hồi quy về mức trung bình là gì?
Trong quản trị doanh nghiệp, làm thế nào để tránh việc thưởng nhầm cho may mắn hoặc phạt oan nhân viên?
Trong 7 ngày tới, hãy rà soát lại các chỉ số tài chính, công việc hoặc sức khỏe của bạn theo mức trung bình 3 tháng / 4 tuần thay vì phản ứng cảm xúc theo con số của từng ngày đơn lẻ.